Feeds:
Yazılar
Yorumlar

Posts Tagged ‘Anayasa’

YAVAŞTAN ANLIYOR GİBİYİZ…

YAVAŞTAN ANLIYOR GİBİYİZ…

Bundan yaklaşık bir ay önce burada yeni anayasa konusuna değinmiş, yeni anayasanın yapılması konusunda umutsuz olduğumu dile getirmiştim. Yeni anayasayı yapmaya iktidarı, muhalefeti, tüm siyasi katmanlarıyla hazır olmadığımızı, dahası halkta da her türlü adaletsizliğe rağmen yeni anayasanın önemli bir konu olarak algılanmamasını bu umutsuzluğumu sebep olarak göstermiştim. Aynı yazımın devamında da ülke olarak anayasamızın temel bir ruhu olması gerektiğine, kimilerine göre İslam, kimilerine göre Türk milliyetçiliği ve kültürü, kimilerine göre batıcılık olan bu ruhu ifade edemememizin de anayasa yapımına başlayamamamızın sebebi olduğunu belirtmiştim. Yazıma son verirken de bana göre yeni anayasanın ruhunun ANADOLU olması gerektiğini, bu topraklarda yaşamış onlarca uygarlık, onlarca din ve dilin ortaklaştığı tek noktanın ANADOLU olduğunu dahası batıdan aldığımız mevcut yasal düzenlemelerimizin toplumla sürekli çakışmasının sebebinin de bu yerellikten evrenselliğe geçemeyişimiz olduğunu belirtmiştim.

Aradan geçen yaklaşık bir ayda yeni anayasayla ilgili haberler gelmeye devam etti. Hatta yazım çalışmalarının başladığı, benim de üniversitesinden mezun olduğum TOBB’un yaptığı Anayasa Buluşmalarından önemli sonuçlar alındığı gibi önemli haberler de aldık. Bunlara ilaveten iki hafta önce siyasi partilerin tutuklu vekillere yönelik bir anlaşma sağladığı haberleriyle gündem şekillendi. Ancak yine bir şey olmadı. Önce Başbakan’ın danışmanı benim de üniversiteden hocam Ak Parti Ankara Milletvekili Yalçın Akdoğan tutuklu vekillere yönelik halkta bir beklenti olmadığını ve partisinden bu yönde bir karar çıkmadığını belirtti. Sonra mecliste anayasa komisyonunun henüz temel maddeler üzerinde bile görüş alışverişi yapmadığı basına yansıdı ve umutlar yine rafa kalktı. Aslında hocamın söylediği çok doğru bir tespitti. Evet, halkta tutuklu vekillerin hapisten çıkması için yoğun bir baskı yok. Zaten bu ülke tarihinde son 40 yılda halkın kapsamlı bir tepki koyabildiği nadir tutuklamalar oldu. Örneğin Ahmet Şık ve Nedim Şener bu şanslı isimlerin başındaydı. Halk ucu kendisine değene kadar ne yazık ki özellikle yasal zeminde baskı oluşturmuyor ve bu belki de henüz tam demokratikleşememiş olmamızdan kaynaklanıyor. Ancak burada siyaset kurumuna yönelik bir görev tanımlaması problemi de kendiliğinden doğuyor: “Acaba siyaset özellikle de demokratik ortamdaki siyaset halkın beklentilerine ya da anlık tepkilerine göre mi davranmalı yoksa bazen geleceği düşünerek Halka Rağmen Halkçı Olabilir mi?”. Yine daha önce de belirttiğim üzere demokrasi halka rağmen halkçı olamayacağınız tek rejimdir ve ne yazık ki halkta her zaman halkçı olmaz.

Neyse olaylar 12 Haziran sonrası olduğu gibi aynı tas aynı hamam tasviri içerisinde geçerken bir anda yurt dışı seyahatinde olan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın 28 Şubat tutuklamalarının artık ülkeyi boğduğuna dair açıklama yaptığını öğrendim. Bu açıklama kanımca çok önemli bir açıklama ve bence ne basın ne de halk olarak bizler buna gereken önemi veremedik. Neden mi, şöyle açıklayayım. Undan bir ay önce yapılan ve benim de sonuçlarını sizlerle yorumladığım ankette halkın adalete olan inancı %25 gibi demokratik ve modern bir ülkeye hiç yakışmayacak boyutlarda çıkmıştı. Bu gerçeği uzun süredir dile getirenlerden olduğumdan ülkeyi yönetenlerin bu gerçek üzerine yoğunlaşmamaları tuhafıma gidiyordu. Bu açıklama bize göstermektedir ki artık Başbakan da bunun farkında ve bu sorunsal yargının tek çözümünün yeni anayasa olacağını da kısa zamanda dile getirecektir. İşte bu açıklama ortada tüm çıplaklığıyla duran bir sorunun yine aynı çıplaklıktaki çözümünün de yavaş yavaş anlaşılmaya başlandığını gösteriyor. Açıklamaya bir başka önem katan durum ise mevcut meclis aritmetiğinde Başbakan’ın iradesi tam oluşmadan yeni anayasa yapılmasının mümkün olmayışıdır. Peki, bir çiçekle bahar gelir mi? Gelir ama doğru yolda gidersek gelir. Peki, doğru yol nedir, onu da açıklayalım.

Öncelikle Ergenekon ve Balyoz davalarının halk nezdindeki desteği zaman içerisinde azalmış ve birde milyonları ilgilendiren futbolda şike davası büyük bir hüsrana yol açmışken bu ülkenin temel meselelerini bırakın ufak olaylarında bile hakim, savcı ve polise olan güven sıfırlanmıştır. Bu gerçeğin altında da mevcut yasal düzenlemeler ve bunlara dayanak oluşturan anayasanın yetersizliği yatmaktadır. Bu iki tespiti halk olarak yaptığımız zaman değişimi de yapabiliriz ve işte bu çiçek bu tespitin yapılması için önemlidir. Bundan sonra yapılması gereken hükümetin muhalefet ve sivil toplumun her kesiminin en azından fikrini alarak yeni anayasayı bir Ak Parti anayasası olarak değil de Türkiye Anayasası olarak tasarlamasıdır. Bunun olması da ancak %80 üstü bir onay almış anayasayla mümkündür. İşte hükümetin çok sesliliği duyması, sadece bir dönemi değil bir ülkenin gelecek birkaç kuşağını etkileyeceğini bilerek hareket etmesi bu sürecin en kritik noktasıdır. Bunun yanında toplumun her kesimi de yeni anayasa sürecinde doğrudan ya da dolaylı olarak katkısını sunmalı, eleştirisini yapmalı ve çözümün parçası olmalıdır. Eğer bunları yaparsak gelecek kuşaklara çok daha düzgün işleyen ve en önemlisi daha adil bir ülke bırakabiliriz. Yapmazsak daha çok yanarız.

Anayasa yapmak, bir ülkenin her damarına dokunmak demektir. Anayasa yapmak bir bütün olarak bir ülkenin katkı vermesiyle mümkündür. Anayasa yapmak herkesin herkes için yeni bir anayasaya ihtiyaç olduğunu idrak etmesiyle başarılacak bir süreçtir. Bundan bir ay önce bu konuda çok umutsuzdum ama yavaştan da olsa ucu bize deyince anladığımızı ve yavaş yavaş çözüme yol aldığımız düşünüyorum. Umarım yanılmam ve daha güzel bir ülke hayaline yol almaktayken bir kez daha yolda kalmayız.

Bilal ERTUĞRUL

11 Mayıs 2012

20:53

Reklamlar

Read Full Post »

YENİ BİR AVRUPA…

YENİ BİR AVRUPA…

Dün yani 6 Mayıs 2012 Pazar günü bana göre 21. Yüzyıl Avrupa’sının şekillendiği günlerden birisi olarak tarihteki yerini aldı. 6 ülkede yapılan seçimlerde Avrupa’nın 2. Dünya Savaşı sonrası yaşadığı en büyük krizin, ekonomik krizin, siyasi yelpaze üzerindeki etkileri artık kesinleşmiş oldu. Kesinleşmiş oldu diyorum çünkü krizin Avrupa siyasi yelpazesinde yaptığı değişimi zaten hali hazırda 10 ülkenin liderlerinin değişmesiyle görmüştük. Ancak dün birliğin ve kıtanın en etkili iki liderinden birisi olan Fransa Cumhurbaşkanı Sarkozy’nin de koltuğunu kaybetmesiyle Yeni Bir Avrupa ile karşılaşacağımız çok açık bir şekilde ortaya çıktı. Peki, bu yeni Avrupa’nın temel özellikleri, sorunları neler ve bunlar önümüzdeki dönemi nasıl etkiler? Bugün bunlara değineceğim.

2007 yılında ABD’de ilk belirtileri görülen 2008 ve 2009’da küresel boyuta taşınan ekonomik kriz 2010 yılında artık aşılmış görülüyordu. Ancak Avrupa Birliği’nin özellikle Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerinin zayıf ekonomik yapıları ortaya çıkınca Avrupa yeni bir krizle boğuşmak zorunda kaldı. Bu krizden önce kıta siyasetine bakıldığında İngiltere ve İspanya’da sol, Almanya, Fransa ve İtalya’da ise sağ partiler iktidardaydı. Dahası uzun yıllardır pek çok ülkede iki güçlü parti kök salmış iktidar tek parti iktidarı olarak aralarında dolaşmıştı. Aşırı milliyetçi, komünist ya da aşırı sol partiler meclislere girmekte zorlanıyor, Yeşiller Hareketi artan Çevre duyarlılığıyla beraber her biri tarihi ideolojileri temsil eden bu partilerin önünde yer alıyordu. Yani Avrupa tahmin edilebilir, ideolojik hareketlerin ölüm aşamasına geldiği bir siyasi tablo mevcuttu. Ancak kriz sonrası hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı ve nitekim olmadı.

Genelde dünyanın neresinde olursa olsun bir ekonomik krizden sonra dış kaynaklardan borçlanma ihtiyacı doğar ve bu ihtiyaç temelde IMF tarafından karşılanır. Ancak IMF bu paraları babasının hayrına değil de ilk yıllarında çok can yakıcı olan, işsizlik ya da büyüme kaygısı taşımayan, ancak o ülkede bir daha kriz çıkmasını engelleyeceğini düşündüğü önlemlerin alınması karşılığında verir. Tabii büyüme durup, işsizlik artınca bu anlaşmalar sorgulanır ve halkta ciddi bir muhalefet oluşur. Bu muhalefetin ilk göstergesi iktidarda olan parti ya da partilerin ilk seçimde iktidarı kaybetmesidir. Bunun nerdeyse hiç istisnası yoktur. O partiler liderde değiştirse tüm teşkilatlarını da değiştirse kriz çıkartan ve o krizin ilk anlaşmalarını yapan parti olarak affedilmezler. Örneğin Türkiye’de 2001 krizinden sonra mecliste grubu bulunan 5 partinin tamamı baraj altında kalmış, iktidar 9 aydır kurulmuş olan Ak Parti’ye, muhalefette bir önceki seçimde tarihinde ilk kez baraj altı kalmış olan Cumhuriyet Halk Partisi’ne verilmiştir. Yani halk değişim isteğini sandıkta göstermiş ve kendisine göre suçluları cezalandırmıştır.

 Halihazırda oluşmuş muhalefet biraz da öfkeye dönüşünce yine ilk seçimlerde bu öfkeye hitap edebilen milliyetçi ve aşırı sol partiler ciddi sıçramalar yaparlar. Bu sıçramaların da etkisiyle meclislere daha çok parti girer, koalisyon hükümetleri oluşur, meclisteki büyük partiler ciddi oy kaybına uğrar. Bunun belki de yegane istisnası Türkiye’de olmuştur. Kriz sonrası muhafazakar demokrat olarak kendisini tanımlayan Ak Parti iktidarı hem de tek başına ele geçirmiştir. Ancak Türkiye’de Milliyetçi Hareket Partisi bir önceki dönemde iktidardadır ve aşırı sol için bir yaşam alanı mevcut değildir. Dahası bahsettiğim ülkelerde genelde tek başına iktidar gelenekleri varken biz de 89 sonrası koalisyon geleneği oluşmuştur ve darbe ardılı dönemler hariç Menderes sonrası ilk tek başına iktidar Ak Parti olmuştur. Neyse konuyu dağıtmadan krizler sonrasında ölmüş denilen ideolojik partiler güçlenir ve meclislerde temsil edilmeye başlarlar. Avrupa’da da olan budur ve bu tablodan Yeni Bir Avrupa çıkmıştır.

Yeni Avrupa’nın temel özelliklerini de ortaya koymak kanımca mümkündür. 90’lı yıllardan sonra Sovyetler Birliği’nin çökmesiyle beraber Doğu Avrupa’da kalan kardeşlerin birliğe dahil edilmesiyle yaşanan genişleme sürecinde 2004 yılında yapılan 10 ülkeli en ciddi aşamadan sonra belli eleştiriler dile getirilmeye başlanmıştı. Kriz öncesi başlayan tartışmalar krizle beraber güçlendi ve kanımca Avrupa Birliği belli bir süre genişlemeye ara vermek zorunda kalacak. Genişlemenin yanında bütünleşmede anayasal görev görecek Lizbon Anlaşması’nın bazı ülkelerde red edilmesiyle zaten ciddi bir darbe almıştı, kriz sürecinde özellikle Almanya ve Fransa’dan çıkan programlara diğer üyelerde artan tepki bütünleşmenin de bir süre için ciddi sorunlar yaşadığını ve unutulması gerektiğini gösteriyor. Bunların yanında Euro üyesi ülkelerin krizden ciddi derecede pay almasıyla Euro’nun popülaritesi iyiden iyiye azaldı. Daha bundan birkaç yıl önce gelecekte dünyanın yegane para birimi olması beklenen Euro’nun etkinliği kanımca ona karşı olan milliyetçi partilerin meclislerde yer almasıyla azalacak ve kim bilir belki Avrupa Ekonomik Krizi uzarsa hayatta kalma gerekliliği bile günü gelince tartışmaya açılacak. Sol partilerin meclislerde yer bulmasıyla artık Avrupa Merkez Bankası fonlamalı, Almanya merkezli kemer sıkma, devletleri küçültme politikalarının meclislerden o kadar da kolay çıkmayacak olması da bana göre yeni Avrupa’nın özellikleri arasında yer almaktadır. Bunun yanında 2000 sonrası artan İslamofobi ve yabancı düşmanlığına ciddi derecede vurgu yapan Avrupalı milliyetçilerin meclislerde yer alması bu tehlikeli akımların destek bulmasını sağlayabilir. Meclislerde büyük partiler güç kaybedip, irili ufaklı pek çok partinin gücünü arttırması karar alma süreçlerini yavaşlatacaktır. Her hangi bir kanunda dahi üye ülkelerden tamamının onayına ihtiyaç duyan Avrupa Birliği karar mekanizmasının da bu yavaşlamanın bir sonucu olarak hantallaşacağını ve belirsizleşeceğini düşünmekteyim. Bu belirsizlik ise krizde piyasalarla satranç oynayan her hamlesinde bir sonraki hamlesine de konsantre olması gereken Avrupa’nın krizden çıkış ya da olası bir yeni dalgaya karşı koyuş direncini zayıflatacaktır. Ekonominin önem kazanmasıyla beraber çevreci sorunlara yoğunlaşmış Yeşiller Hareketi kıta genelinde güç kaybedecektir. Yeşiller’in güçlenen ideolojik hareketler karşısında ne tür politikalar izleyeceği Avrupa’da ki her sorunda aklı selime uygun davranan, sakin kalan ve orta yola ulaşılmasında sayısal öneminden çok daha fazla önem teşkil eden bu hareketin geleceğini belirleyecektir. Tüm bunların yanında devletlerin ekonomik krizlerde büyüme kanallarını açmasına sonuna kadar destek veren sol gruplarla piyasaların kendi içinde dengeye geleceğini düşünen sağcıların neredeyse her mecliste dengeli bir şekilde dağılması 20. Yüzyılın en büyük liberal projesi olarak adlandırdığım Avrupa Birliği için ciddi bir kimlik sorunu yaratmaya elverişli bir ortam ortaya çıkarmıştır.

Evet, Avrupa değişiyor ve Yeni Bir Avrupa doğuyor. 60 yıllık refah döneminden sonra gelen ekonomik krizle tüm bu 60 yılda kazanılan değerler ya da ilkelerden vazgeçilip 2. Dünya Savaşı öncesine mi dönülecek yoksa bu kısa bunalım döneminden birlik daha eleştirel, daha detaylı hareket eden ana amacına yani liberal tek bir Avrupa Devleti olmaya doğru güçlenen bir halde mi çıkacak bilmiyoruz. Ama dünkü seçimlerden sonra şunu biliyoruz ki Avrupa’da 2. Dünya Savaşı’nda kan ve gözyaşının yegane sorumlusu ideolojik uçlar güçleniyor ve kriz lider devirmeye doymuyor…

Bilal ERTUĞRUL

7 Mayıs 2012

15:23

Read Full Post »

BENİM ANAYASAMIN RUHU…

BENİM ANAYASAMIN RUHU…

Dün “Yeni Anayasa Çıkmazı” başlığıyla yayınladığım ilkyazımda 12 Eylül Anayasasının aslında öyle herkesin söylediği gibi baskıyla gelmediğini dahası bugün bu anayasanın değişeceğine dair inancım olmadığını belirtmiştim. İnancımın sebeplerinden birisini sizlerle paylaşmak için Siyasi Partiler Yasası ve Seçim Kanunu üzerine yıllardır yapılmamış değişiklerin sebeplerini, yine bu yasaların değiştiril(e)meyeceğini de belirtmiştim.

Tek bir alan üzerinden verdiğim bir örnekle bile ne kadar zor kalıplar ve olumsuz geleneklerle engellendiğini düşündüğüm Sivil Anayasa sürecinde beni umutsuzluğa götüren en önemli tespitte ne yazık ki halk olarak bizi geride tutan bu anayasaya karşı olmamamız. Herkes mevcut statükoyu bir şekilde savunuyor ve Sivil Anayasa bu ülkede gerçek bir “DEVRİM” olacağından kusura bakmayın ben etrafımda öyle bir devrimci halk göremiyorum. Canımız yanana kadar hiçbir şeyden şikayet etmiyoruz. Ekonomik olarak uçarken ayağımıza takılmış bu prangadan kurtulmayı düşünmüyoruz. Ve emin olun ilerde çok canımızı yakacak büyük bir hata yapıyoruz. Benim Türkiye hayalim bu anayasayla gerçekleşmeyecek, özgür, bağımsız, dünyaya örnek Türkiye’m ne yazık ki bugün bu cesaretten yoksun. Umarım uzun vadede olur ama size tavsiyem bu ülke statüko çıkmazından çıkmadan, yani biz gençler büyükleri zorlamadan, kendimiz için çocuklarımız için daha güzel bir ülke hayali kurmadan, o hayalin sadece ekonomik başarıyla gelmeyeceğini, özgürlük, eşitlik ve adaletsiz sadece para basan değersiz bir makineden farksız olacağını anlamadan siz de bu hayali rafa kaldırın. Yoksa bu sefer de “KARAVANA” demekten benim gibi sıkılırsınız.

Yeni Anayasa konusunda yazmaya başladığımda aklıma ilk gelen eser Montesquieu’nin kaleme aldığı Kanunların Ruhu isimli eseri olmuştu. Üniversiteye başladıktan sonra aldığım Siyasi Düşünceler Tarihi isimli derste tanıştığım bu kitap dünya görüşümü en çok etkileyen kitaplardandır. Bu kitaba neden şimdi değindiğimi sorarsanız ki sorarsınız bu kitabın yasa koyuculara temel öğüdünden yola çıkarak Yeni ve Sivil Anayasa’yı neden uzunca bir süredir yapamadığımızı ve yapmamız için gerekli olan temel değişimi açıklama isteğimi size sebep olarak gösteririm. Montesquieu bu eserinde Coğrafi Şartların, tarihin, dinin, dilin ve bunların bir bileşimi olarak gördüğü Kültürün etkisiyle her toplumun kendisine has bir dokusu olduğunu, bu dokunun da o toplumun Kanunlarının ana maddesi, ruhu olduğunu belirtir. Ona göre bu ruhun dışında yapılacak kanunlar geçerliliğini uzun bir süre koruyamaz ve tabii kanunlar zamanla onun yerini alır. Bu önermeden yaptığım çıkarımla kanunların anası olan Anayasa’nın da her ülkeye özgü olması gerektiği ve her ülkenin bu öze uygun bir Anayasaya sahip olması gerektiğini düşünürüm.

Peki, öyleyse sorayım sizlere; şu bizim Sivil Anayasa’nın Ruhu ne olacak? Türklük, Osmanlılık, İslamiyet ya da daha doğru ifadesiyle İslam Hukuku Şeriat, ya da Batılı ülkelerin yasalarının kopyalanmasıyla ulaşılacak bir Batılılık, evet sizce hangisi bizim anayasamızın ruhu olacak? Siz zorlamadan cevap vereyim: HİÇBİRİSİ… Evet, bence hiçbirisi olamaz. Bu kanıya nerden mi varıyorum, onu da açıklayayım. Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşımın tavsiyesiyle Fuat Keyman’ın Tuba Kancı’yla beraber yazdığı bir makalesini okudum. Türkiye’de vatandaşlık rejimi ve milliyetçilik üzerine yazılan bu makalede yazarlar Türkiye’de bu kavramları oluşturan temel argümanları 1923’ten günümüze Modernleşme, 1945’ten günümüze Demokratikleşme, 1980’den günümüze Küreselleşme ve 1999’dan günümüze de Avrupalılaşma olarak belirlemişler. Bu kavramları ilk gördüğüm an Türkiye’nin yolculuğunun da bir özetiyle yüzleştim sanki. Evet, 1923’te tüm geçmişi bir kenara koyup yeni bir devlet ve toplum yaratmak üzere yola çıktığımızdan bu yana bu kavramlarla yolculuğumuzu açıklayabiliriz. Aslında bunlardan sadece birisini tam olarak başarsak belki de yeni bir toplum amacına ulaşılmış da olurdu. Ama olmadı. Bu kavramlar belirtilen süreçlerden itibaren iç içe geçerek geldi. Dahası ABD’nin Yeşil Kuşak politikasının etkisiyle1960’lardan itibaren Muhafazakarlaşma da bu kavramlara eklendi.

Bugünkü Türkiye’nin resmini çizmek istesek bu 5 kavramın tonlarından oluşan bir karmaşık resimle karşı karşıya kalırız. Peki, o zaman yeni Anayasamızın ruhu bunlardan hangisi olacak? Cevap veriyorum; “HİÇBİRİSİ”… Neden mi; çünkü halen bu karmaşık resmin aslında bizim ruhumuz olduğunu, bu ülkenin bu resim gibi karmaşık ama karmaşayla dengede durduğunu, uçsa da koşsa da düşse de hep bu tonlarla açıklanacağını unutuyoruz. Dahası bu tonlardan birisinin biraz yoğunlaşmasıyla sırıtan bir ülke haline geldiğimizi göremiyoruz. Evet, bizim kanunlarımızın ruhu ya da kanunların anası Anayasa’mızın Ruhu ancak ve ancak bu 5 özelliğimizin birleşmesiyle elde edilecek, bize has, bize ait ve sadece bizim bahçemizde yetişmiş bir gül kadar nadide bu karışım olacaktı. Şimdi soruyorum siz bu karışımla Anayasa yapmaya hazır mısınız, ya da bu karışımı benim gibi algılıyor musunuz? Hepimiz hazır olana kadar Sivil Anayasa bana göre hayalden öteye geçmeyecektir. Yapılsa bile bu renklerin hepsini tam olarak içermeden hallaç pamuğuna dönüp değersizleşmekten öteye gidemeyecektir.

O zaman bize düşen bu karışımın doğurduğu zenginliğimizi, bize en çok uyanı bastırmadan bize en az uyanın da en az bizimki kadar bu ülkede var olduğunu kabul ederek bundan zevk almak ve bu ülkenin rotasını buna göre çizmektir. Aksi takdirde bu ülke hep bir ayağı çukurda olacaktır ve bu sadece ve sadece bizim suçumuz olacaktır.

Bilal ERTUĞRUL

11 Nisan 2012

01:50

Read Full Post »

YENİ ANAYASA ÇIKMAZI…

YENİ ANAYASA ÇIKMAZI…

Geçtiğimiz yıl bu aylarda ülke son sürat genel seçimlere gidiyordu. Meydanlarda konuşan liderler çeşitli sözler veriyor ancak tartışmalar geçmiş hesaplarının ötesine pek de geçmiyordu. Aslında bu durumun çok da basit bir sebebi vardı. Son dönemde neredeyse tek siyasi lidere – o da zaten tahmin edebileceğiniz gibi Başbakan Recep Tayyip Erdoğan – indirgenebilecek Türk siyasetinde konumlanmış 4 hareket pozisyonlarını korumanın ötesinde bir şey düşünmüyorlardı. Bu bağlamda Çılgın Projeler gibi maddi değişimlerin dışında meydanlarda konuşulan tek konu Sivil Anayasa olmuştu.

12 Eylül 2010 referandumuyla beraber iyiden iyiye 12 Eylül Darbe Anayasası gündeme gelmiş, halktan referandumda “EVET” oyu kullanmasını isteyen iktidarın kampanyası bu anayasadan kurtulmak üzerine kurgulanmıştı. İşte bu ahval ve şerait içinde bulunulan durumdan da olsa gerek seçimin sonuçlanmasıyla beraber ülke olarak hepimizi yeni anayasa heyecanı sardı. İktidarın TBMM Başkanı olarak meclisin en kıdemli ve Ankara’da sözü her partide geçerli isimlerinden olan Cemil Çiçek’i belirlemesi, partilerin TBMM kurmaylarının tecrübeli ve sağduyulu isimlerden oluşturulması da ilk aylarda bu heyecanı arttıran faktörler olarak öne çıktı. Ancak aradan geçen 10 ayda ne yazık ki bu heyecanın yersizliği, mevcut düzen, siyasi iklim ve halkın Anayasal vurdumduymazlığıyla en azından benim de içinde bulunduğum bir kesim için anlaşıldı. Evet, bundan 3 –  4 ay önce yazdığım bir yazıda “Gençlik Gözünden Anayasa” başlığını kullanmış, yeni Anayasa’dan umutlu olduğumu ve bence yeni anayasanın neler içermesi gerektiğini belirtmiştim. Aradan geçen zamanda ne oldu, neler oldu da bu konuda umutsuzluğa kapıldım diye sorarsanız işte onu paylaşmak için bu yazıyı kaleme aldım.

Evet, sivil toplum örgütleri Sivil Anayasa çalışmaları yapıyor, partiler alanının önde gelen hukukçularını toplayıp fikir alıyor, dahası Meclis Başkanı Cemil Çiçek gerçekten yeni anayasaya inanmış ve bunun için çalışıyor. Bunların yanında iktidardan yeni anayasanın gündemden silindiğine yönelik bir açıklamayı bırakın mecliste yeni anayasa komisyonunun çalışması için ciddi bir istek göze çarpıyor. E muhalefet partileri de her gün neredeyse bu konuya değiniyorlarsa neden umutsuzluğa kapıldın diyebilirsiniz. Benim halen umudum varda diyebilirsiniz. Ama bunlarla beni ve ben gibi düşünenleri ikna edemezsiniz. Sizin sorunuza yanıtım “kapıldım işte” kadar basit ve anlamsız olmayacak ve bunu bence tüm bu çalışma ve çabaların tıkandığı ana gündem maddelerinden birisi olarak öne çıkan Siyasi Partiler Yasası ve Seçim Sistemi üzerinden vereceğim örnekle açıklamaya çalışacağım.

12 Eylül darbe yönetimi ve onun uygulamalarına bugün herkes karşıymış gibi görünüyor. Siyasi partiler bu karşıtlık üzerinden adeta bir yarış içerisine girdiler. En çok ben acı çektim, en çok ben hırpalandım ama en çok da karşısında ben durdum diyenlere aldanmayın. Bu ülkede 12 Eylül’e de onun getirdiklerine de karşı çıkanlar bir elin parmaklarını geçmedi. Hatta öyle ki bu yönetimin en önemli icraatı olan ve ülkenin bugün içinde bulunduğu yapısal geriliğin kanımca en önemli sebebi olan Anti-özgürlükçü, insan haklarına aykırı, farklılıklara tahammülsüz, dikta anayasası 7 Kasım 1982 günü % 92 gibi bir oy oranıyla kabul edildi. Tamam, bu oylama baskı altında, anti demokratik koşullar da yapıldı da bugünün demokrasi kahramanları o gün neredeydi. Bu baskının sonuç vermesi sadece baskıyla açıklanabilir miydi? Kanımca “HAYIR”. Çünkü 1961 Anayasasıyla oluşturulan özgürlükçü Türkiye fikri aradan geçen yıllarda yanlış yönlendirmelerle o kadar yıpratıldı ki halkın büyük bir çoğunluğu darbe günü de anayasa referandumu günü de gönül rahatlığıyla birkaç kuşağın özgürlüğünü mahveden ve daha kaç kuşağınkini mahvedeceği bilinmeyen bu anayasaya “EVET” dedi. Baskı olmasa oy oranı ne olur bilinmezdi ama dönemin tarafsız analistlerine göre bile bu oran %80 gibi bir anayasa için gerek ve yeter olan meşru sınırların üzerinde olurdu. O halde öncelikle ucuz demokrasi nutuklarını halk olarak bir kenara bırakıp bu anayasayı bizim getirdiğimizi ve onayladığımızı kabul edelim. Zaten bu kabullenmeyiş ve yok canım biz istemedik tavrı benim bugün bu anayasayı değiştiremeyeceğimiz fikrimin temelini oluşturuyor. Dahası yaptığı hatayla yüzleşemeyen bir ülkede o hatadan dönecek bir cesaret de yoktur ve nitekim bizde de o cesaret yok.

Şimdi gelelim vereceğim örnek olan Siyasi Partiler ve Seçim Yasası üzerinden yapılmayan tartışmaya. 12 Eylül anayasası aradan geçen zamanda çoğu Avrupa Birliği ve uluslar arası baskı zorunluluğundan olsa da önemli değişimler geçirdi. Son referandumlarla beraber pek çok yasası değişti. Ama nedense Avrupa’dan gelen her baskıya direnen, referandumda da değiştirilmeyen kısımların başında anti-demokratik, özgürlük karşıtı bu yasalar yer aldı. Neden değiştirilmedi diye bakacak olursak insanın en temel özelliğiyle karşılaşıyoruz. Temel sebep insanın materyalist bir varlık olması. E onun oluşturduğu siyasi partiler de başta seçim barajı olmak üzere mevcut konumlarını sürdürmelerini sağlayan maddelere her zaman dört elle sarıldı. Bunlar üzerinde tartışmaya bile gitmedi. Peki, bu yasalar gerçekten önemli mi derseniz evet hem de çok önemli Çünkü bu yasalar değişse, baraj düşürülse hem mecliste temsil oranı, farklı grupların seslerinin duyurulma oranı artardı hem de lider sultasında yaşayan siyasette gerçekten işin ehli vekiller, bakanlar yer alırdı. Ama başta iktidarda yer alan liderler olmak üzere 30 yıl kimse bu yasalara dokunmadı. Çünkü her parti o günkü mevcut iktidarını ömür boyu sürdüreceğini düşünüyordu. E her liderde ilelebet başta kalacağını. Hal böyle olunca da bu yasalar değişmedi. Şimdi bir düşünün bakalım şu anki Türkiye’ye bakınca gerçekten bu yasayı değiştirecek, daha özgürlükçü, daha demokratik, daha katılımcı bir siyasi arenayla karşılaşıyor musunuz? Ya da daha da ileriye gideyim 90 yıldır bu ülkenin tarihinde böyle bir tabloyla karşılaştınız mı? Cevap çok basit “HAYIR”. Bu ülkede demokrasiyle gelen hiç kimse statükoyu, ona o imkanı veren demokratik ortamı geliştirmeyi bırakın denemeyi düşünmedi bile. E hal böyle olunca bende sivil siyasetten bir anayasa beklememekte haksız değilim kanımca.

Not: Sivil anayasa çıkmazına yönelik olumsuz beklentimi nedenlendirmeye devam yazımla devam edeceğim.

Bilal ERTUĞRUL

10 Nisan 2012

22:08

Read Full Post »

HALKA RAĞMEN HALKÇI OLABİLİR MİSİN?…

Çocukken okullarda öğretilen bazı şeyler tartışmasız gerçekler olarak kazınır insan beynine. Her insan doğayı sever, insan iyidir, en iyi yönetim şekli demokrasidir gibi. Ancak zamanla insan büyür, olgunlaşır dahası bazen haddini bilmez alimleşir, aydınlaşır. Sonra düşünmeye başlar tartışmasız doğrular üzerine. Aklına hep aynı soru gelir gerçekten doğru muydu yoksa öyle kabul edilmesi mi istenmişti. İşte bu zihinsel gerilimlerin tavan noktalarından birisi de demokrasi ve ona olan inanç olur. Acaba demokrasi gerçekten en doğru yönetim şekli midir? Acaba insanlar gerçekten kendi kendilerini mi yönetir? Ve son olarak acaba insanlar kendileri için en iyi olanı mı tercih eder?

Bu sorular üniversite sıralarına geldiğinizde daha çok yer almaya başlar zihninizde. Hele benim gibi ekonomi okuyup bir de karşınıza Rasyonel İnsan kavramı çıkarsa iyice şaşırırsınız. Bu kuram ekonomide Davranışsal İktisat gelişene kadar her şeyin temeli olarak kabul edilirdi. İktisatçılar ölçemedikleri ama ölçülebileceğine inandıkları faydanın yanına her insanın istisnasız kendisi için en doğruyu seçeceğine yönelik rasyonellik kuramını yerleştirmişlerdi. Bizden de buna inanmamız en azından inanmasak da sorgulamamamız istenirdi. Ancak gerçek hayata dönünce karşımıza rasyonelliğin sadece bir ütopya olduğu gerçeği tüm acımasızlığıyla çıkıyordu.

İşte ben de bu rasyonellik kuramının siyasi arenadaki en önemli alanlarından demokrasiye yoğunlaşmak istedim. Demokrasi, insanların kendi kendilerini doğrudan ya da dolaylı yönetmesi ya da en kısası çoğunluğun sesi demekti. Peki, insanlar bu sistemde acaba gerçekten en doğruya ulaşmışlar mıydı? Ya da gerçekten onlar için en doğru yönetim biçimi bu muydu? Yani halk için en halkçı olan sistem demokrasi miydi? Uygulamaya bakıp Hitler’in bile bu sistemin bir meyvesi olduğunu düşündüğünüzde kendi iç sorgulamanız rahatsız edici bir boyuta gelir. Halk neden kendisi için en iyiyi seçmez. Neden onun için daha iyi sonuçları olanı açıkça elinin tersiyle iter. İşte bu demokrasinin en büyük ikilemini doğurur. Ve hiç şüphesiz bu ikilemin temeli insanın rasyonel olmayışıdır. Demokrasi dışında her sistemde halka rağmen halkçı olabilirsiniz. Çünkü iyi ya da doğruya karar veren siz olacaksınız. Ama demokrasi de halka rağmen hiçbir şey olamazsınız hele halkçı hiç olamazsınız. İşte demokrasinin en büyük ikilemi de budur. Sadece halk kendisi için halkçı olabilir aksi takdirde gelecek kuşakların acıları kaçınılmazdır. İşte ben de bu yazıda biraz bu durumu kurcalamak istedim. Hani bazen birileri çıkıp efendim halk geri zekalı, aptal diyerek değil de sistemi özünden sorgulayarak bir cevaba ulaşmaya çalıştım.

Bundan yaklaşık 5 yıl önce Türkiye zorlu bir dönemden geçmişti. Cumhuriyet mitingleri, 27 Nisan E-Muhtırası derken ülke çok zorlu koşullar altında sandığa gitmişti. 22 Temmuz 2007 tarihinde neredeyse halkın yarısına yakınının teveccühünü kazanan Ak Parti iktidara gelmişti. Seçimin ertesi günü üniversitemde oturmuş bir grup arkadaşla sohbet ediyorduk. O arada bir arkadaş; “bu milletin yarısı geri zekalı” dedi. Oyunu ana muhalefet partisine verdiğini ve insanların nasıl bu kadar kör olduğunu, nasıl Ak Parti’nin Türkiye’ye verdiği ve vereceği zararları görmediklerinin aptallıktan başka izahı olmadığını söylemişti. O seçim oy kullanma yetimin olduğu ilk seçimdi, oyum Osmaniye’de çıkmış ben Ankara’da olduğumdan ve yoğunluğum sebebiyle oy kullanamamıştım. Ancak 2002 – 2007 arası icraatlarına baktığımda kullansam Ak Parti’ye verecektim. Oy kullanmamış olmama rağmen karşımda durup laiklik, özgürlük, eşitlik gibi kavramlar üzerinden demokrasi mavraları yapan arkadaşa pek de hoş olmayan bir üslupla aslında kendisinin hiç anlamadığı bir konuda, hiç bilmediğim kavramlar üzerinden konuşarak cahiliyetin nirvanasına ulaştığını, çünkü aptal ya da geri zekalı dediklerinin en azından haklarını kullanma bilincinde olduklarını kendisinin ise cehaleti erdem sandığını söylemiştim. Biraz parlamıştım ama dayanamamıştım. Çünkü halkımı sadece kendilerine verilen bir hakkı kullandıkları için aşağılayan birisinin o hakkı anlama yetisinden yoksunluğunu, hele de üniversite sıralarında kendisini üstün gördüğü halde böyle düşünmesini kendime yedirememiştim.

Ancak sonradan düşündüğümde demokrasinin algılanış biçiminin onu böyle düşünmeye sevk ettiğini anladım. Evet, neydi demokrasi ya da ne zannediliyordu? Neden anlaşılamıyor ya da anlaşılmak istenmiyordu? Demokrasinin özü kabul edilir ya da edilmez çoğunluk diktatörlüğüdür. Hele antik formu yani doğrudan demokrasi tamamıyla çoğunluk diktasıdır. Ancak zamanla kitleler çoğalıp, özgürlük, eşitlik, devlet yetki alanının sınırlandırılması gibi kavramlarla dolaylı demokrasiye geçişti belli değişiklikler yapılması gerekmiştir. Yeni demokrasi doğrudan olmayınca onun denetlenmesi sorunu ortaya çıkmıştır. Denetimin özü belli aralıklarla yapılan seçimlerdir. Ancak zamanla seçimler arası dönemin bir ülkenin kaderi üzerinde oynayacağı rol önem kazanınca Kuvvetler Ayrılığı ortaya çıkmıştır. Daha önce gerek batıda gerekse Çin ve İslam Medeniyeti gibi doğu medeniyetlerinde bu konuda fikirler ortaya atılsa da Kuvvetler Ayrılığı ilkesinin esas hatlarıyla ortaya konuşu Montesquieu ve onun Kanunların Ruhu eseriyle olmuştur. Yasama, yürütme ve yargı altında 3 ana kuvvetin ayrı erklerde oluşması ve birbirleriyle geçişken denetim oluşturmaları üzerine kurulan sistem Amerika Birleşik Devletleri dışında neredeyse hiçbir ülkede en doğru haliyle uygulamamıştır. İlk anayasasında sisteme atıfta dahi bulunan ABD dışı ülkeler işte bu yüzden demokrasinin en büyük ikilemini sürekli yaşarlar. Kimilerinde halkın zekası aşağılanır, kimilerinde seçilenler o kadar iyi yönetirler ki demokrasi kutsanır. Ama bu tartışma hiç bitmez. Peki, o zaman ne yapıp nasıl yapalım da bu tartışmayı bitirelim. Onun üzerine de birkaç sözüm olacak.

Bana göre bugün demokrasi ikileminin 3 alternatifli çözümü var. Birinci çözüm tıpkı ABD’de olduğu gibi Yasama, Yürütme ve Yargı erklerinin ayrılığının sadece kanun maddesi olmaktan çıkıp gerçekten uygulanmasıdır. Ancak kanımca bir devletin kuruluşunda bu değerler yerleşmemişse bunu yapmak bir süre sonra abesle iştigal olacaktır. İkinci çözüm mevcut eksikliğin yani Kuvvetler Ayrılığı ve eksik kurumsal yapının farkında olan, buna göre seçimlerini yapan daha rasyonel bireyler yetiştirmektir. Bunun için slogan hazır; Eğitim Şart… Eğer iyi bir eğitim ve uygulayıcıların öncelikle inandığı değerler yerleşirse eksik kurumsal yapı zamanla kendiliğinden ortadan kalkacak ve halk kendisi için en doğrusunu seçecektir. Son alternatif ise demokrasiden vazgeçmektir. Reel de düşünülmeyecek olsa da kanımca uygulamada en çok olan da ne yazık ki budur. O halde halka rağmen halkçı olanlar, halkın düşüncelerini eleştiren, saygısızlığa bulanık da olsa beğenmeyenler için tek seçenek daha rasyonel bireyler yetişmesine tüm varlıklarıyla katkıda bulunmaktır. Tabii kendilerine göre doğru ya da akıllı insan yetiştirmekten bahsetmiyorum, insanlık değerleri ve gelecek kuşaklara olan borcun en iyi şekilde ödenmesi için gerekli bir eğitimden bahsediyorum.

Sonuç olarak demokrasi dikensiz gül bahçesi değildir. Ancak doğru budanırsa, tohum iyi sulanır, güneş her gün alınırsa da yeryüzünün en güzel çiçeğidir. Ben kişisel tercihimde hiçbir zaman demokrasiden vazgeçmeyenlerdenim. Ve günü geldiğinde en güzel çiçeğin ortaya çıkması, için yazmaya, paylaşmaya ve elimi taşın altına koymaya devam edeceğim.

Bilal ERTUĞRUL

24 Mart 2012

21:54

Read Full Post »

YUNANİSTAN YARDIM PAKETİ NEDİR, NE DEĞİLDİR?…

AVRUPA KRİZDEN ÇIKIYOR MU? – 2…

YUNANİSTAN YARDIM PAKETİ NEDİR, NE DEĞİLDİR?…

Yazının ilk ölümünde son dönemde herkesin aşina olduğu ekonomik kriz kavramı, tarihçesi ve Avrupa’da yaşanan sıkıntılar üzerinde durmuştum. Evet, ilk yazımda da belirttiğim gibi Avrupa’nın sorunlu 7 ekonomisinden 6’sı öyle ya da böyle kendi krizlerini hafiflettiler. Ancak Yunanistan bunu yapamadı ve Avrupa’nın yardımına el açtı. Yunanistan’ın sorunlarının ciddiyetini gören Avrupa Birliği bununla tek başına uğraşmak istemedi ve bir Troyka kuruldu. Troyka’nın üyeleri ise Avrupa Birliği, IMF, Dünya Bankası ve ABD olarak belirlendi. Geçen yılın ortalarında kurulan Troyka’nın Yunanistan üzerine yaptığı araştırmalarla ülkenin ihtiyaçları, yapması gerekenler belirlendi. Bu bağlamda ilk kurtarma paketi geçen yıl uygulandı. Ancak bu paketle Yunanistan’ın kurtulamayacağı belli olduğundan tüm dünyanın gözü 2. Kurtarma Paketi’ne çevrildi.

Aralık ayı başlarında yapılan AB zirvesinde Yunanistan’ın temerrüde düşmesine yani iflasına izin verilmeyeceği açıklanınca 2. Paket için Troyka ve Yunanistan arasındaki görüşmeler hızlandı. Ocak ayı boyunca Troyka ile Yunanistan arasında anlaşma olup olmayacağı, Troyka’nın sürece katılmasını zorunlu gördüğü özel kesim kreditörlerinin yaklaşımları üzerine pek çok söylenti yayıldı ve her olumsuz haber piyasaları kötü etkiledi. Nihayet geçtiğimiz hafta Yunanistan’dan gelen anlaşma haberiyle piyasalar nefes aldı. Ama anlaşmanın onaylanması için hem AB Maliye Bakanları’nın hem de Yunan Parlamentosu’nun onayı gerekiyordu. Salı günü Brüksel’de 14 saatlik bir görüşme maratonu sonucu Avrupa Birliği’nden onay geldi. Dün akşam saatlerinde Yunan Parlamentosu’ndan da onay gelince paket resmen yürürlüğe girdi. Peki, bu paket neden önemliydi, neydi, ne değildi ve gerçekten Avrupa Krizi’ni temelde de Yunanistan’ı kurtaracak paket mi? Şimdi isterseniz bu sorulara cevap arayalım.

Öncelikle paketin önemine değinelim. Yunanistan şu andaki dış borç yapısını sürdüremeyeceğini aylar öncesinden açıklamıştı. Bu durumda ya borç bir kısmı silinerek yeniden yapılandırılacak ya da Yunanistan iflas edecekti. 20 Mart tarihinde Yunanistan’ın yüklü borç ödemesi olduğu da düşünüldüğünde Şubat ayı bitmeden yapılacak bir anlaşmayla, Mart başında Yunanistan’a Kurtarma Fonu sağlanması Yunanistan için hayati önemdeydi. Dahası bu batış tıpkı Lehmann Brothers battıktan sonra ABD’de olan domino etkisi gibi piyasaları çok farklı kanallardan etkileyebilir, AB kesinlikle dünya ise muhtemelen bir krize sürüklenirdi. Bu yüzden bu paket gerçekten önemliydi ve anlaşma sağlanması en azından Sonbahara kadar Yunanistan sorununun ertelenmesine yol verdi.

Paketin içeriğine gelince karşımıza birkaç önemli nokta çıkıyor. Bunlardan ilki paketle beraber Yunanistan’ın özel sektöre olan dış borcunun 207 Milyar Euro’dan 100 Milyar Euro’ya indirilmesidir. Yani Yunanistan’ın özel sektöre olan dış borcunun 107 Milyar Euro’luk kısmı resmen silinmiş oluyor. Tabii özel sektör kuruluşları bu kalan borcun ödenme garantisini aldıkları için hiçbir şey alamamaktansa yarısına razı oldular. Anlaşmaya göre Troyka Yunanistan’a 130 Milyar Euro Kurtarma Fonu verecek. Yunanistan bu fonun 30 Milyar Euro’luk kısmını özel sektör borçları için peşin ödeme olarak kullanacak ve özel sektör borcunun geri kalan 70 Milyar Euro’luk kısmı için de 8-12 Mart arası yeni tahvil çıkaracak.

Yunanistan 130 Milyar Euro’nun 40 Milyarlık kısmını bankacılık sektörüne verecek. Geri kalan 60 Milyar Euro ise ülkenin borç yapısının düzeltilmesi ve bu yıldan itibaren borçların finansmanında kullanılacak. Yani paketle aslında Yunanistan sadece borçlarını ödeyecek ama içerde bir şey yapamayacak. Ama bu borç ödemeleriyle bile ancak Yunanistan’ın dış borcunun bugün olduğu %160 seviyesinden 2020 yılında ülke milli gelirinin %120’sine indirilmesi hedefleniyor. Bu kavrama bir önceki yazımda değinmiştim ve o yazım okunduğunda Yunanistan’ın ne kadar kötü durumda olduğunu sizler de rahatlıkla anlayabilirsiniz.

Paketin belki de Yunan halkı için en ağır tarafı ise resmen 21. Yüzyılın Duyun-u Umumiyesi’nin Atina’da Yunan ekonomisini kontrol etmek için kurulacak olmasıdır. Atina’da paketin uygulanması ve bundan sonra ülkenin gelecek 3 aylık borçlarını ödemesi için gerekli Kayyum hesabının yönetiminden sorumlu Heyet tam da Osmanlı’ya kurulan Duyun-u Umumiye benzeri yetkilere sahip. Anlaşmaya göre bu heyet özelleştirmeden, kamu giderlerinin azaltılması için sosyal güvenlik, sağlık, savunma ve diğer alanlarda yapılacak tasarrufların gidişatını kontrol edecek. Yani Avrupa Yunanistan’a dış borcunu zorla da olsa ödetecek. Heyetin ilk kontrol edeceği değişikliklerde söyle belirlendi: Yunanistan’ın Borçlarını ne olursa olsun ödeyeceğine dair yasa çıkartılması, Kamu yatırımı, emeklilik fonları ve devlet yardımlarında 3 Milyar Euro’luk kesinti, yapısal reformların tamamlanması, vergi tahsilatının iyileştirilmesi ve özelleştirme sürecinin hızlandırılması.

Aslında bu uygulamalar Yunan ekonomisi için iyi ama Yunan halkı için oldukça zorlayıcı sonuçlar doğuracak ve Yunanistan’ın gelecek kuşaklarının kaderini de bugünkü kuşağın bu zorluklara dayanma gücü belirleyecek. Paketin neden önemli olduğuna ve neler içerdiğine değindikten sonra bu paketin önce Yunanistan, sonra Avrupa en genelde de dünya ekonomisi için çözüm olup olmayacağına bir sonraki yazımda değineceğim.

Bilal ERTUĞRUL

24 Şubat 2012

00:53

Read Full Post »

KRİZ ÜZERİNE KAVRAMSAL AÇIKLAMALAR VE KRİZİN TARİHÇESİ…

AVRUPA KRİZDEN ÇIKIYOR MU? – 1…

KRİZ ÜZERİNE KAVRAMSAL AÇIKLAMALAR VE KRİZİN TARİHÇESİ…

2008’de Amerika Birleşik Devletleri’nde başlayıp, 2009’da tüm dünyaya yayılan küresel finans krizi Amerika’nın Lehmann Brothers’ın batışına onay vermesi ve ardından gelen ağır çöküntüyle tam da küresel bir ekonomik kriz olmaya yönelmişken dünyanın dört bir yanında bankalar başta olmak üzere finans piyasalarına aktarılan Trilyon dolarlarla engellenmişti. Ancak kontrolsüz yapılan bu yardımlar ülkelerin hem kamu hem de özel sektör borçlanmalarını çok tehlikeli boyutlara çekmişti. 2010 yılında nispeten iyi bir ekonomik yıl geride bırakılırken piyasalarda borç balonunun patlayacağına dair yorumlar artmıştı.

2010’un ortalarından itibaren Avrupa’da borç yapısı zayıf ülkeler art arda ciddi sıkıntılar yaşamaya başladı. Önce İzlanda, İrlanda, Yunanistan ve Portekiz sıkıntıya düştü. Sonra da sırasıyla İtalya ve İspanya’da balonlar patlıyordu. Aslında piyasalar güvende görmedikleri ülkelerle bir nevi oyun oynuyorlardı. Oyunun özünü anlamak için öncelikle oyunun temel taşı borç, ülke borcu, dış borç, borç yapısı ve borcun sürdürülebilirliği kavramlarını açıklamak istiyorum.

Dünyada her insan borçlu olmayabilir ama her ülke borçludur. 20. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren Özelleştirme dalgalarıyla ülkeler ekonomik alanda sadece düzenleyici aktör oldular ve uzun vadeli yatırımlarını, bazen maaş yükümlülüklerini finanse etmek için borçlanmaya başladılar. Devletler uzun vadeli borçlanırlar çünkü ölümsüz kabul edilirler ve borçlarını elbet bir gün ödeyecekleri veri kabul edilir. İşte bu devlet borcuna Kamu Borcu denir. Aynı zamanda ekonomide devletin yerini alan özel sektör de hem uzun vadeli yatırımlar için hem de kısa vadede nakit pozisyonlarında olası operasyonlar için ihtiyaç duydukça borçlanırlar; bu borca da Özel Sektör Borcu denir. İşte Kamu ve Özel Sektör Borçlarının toplamı bir ülkenin borcunu ifade eder. Bu borç bugün bazı ülkelerde o ülkede bir yılda üretilen Gayri Safi Milli Hasıla’dan ya da daha yaygın adıyla Milli Gelir’den daha fazladır. Ancak borç uzun vadeye yayıldığı için önemli olan onun vade yapısına göre sürdürülebilir olup olmadığıdır. Ve ne yazık ki buna da karar veren ülke yöneticilerinin attıkları adımlar ve piyasalardır.

Peki, piyasalar neye göre karar verir? İşte bu sorunun cevabını aramak için 1993 yılına Maastricht Kriterleri’ne dönüyorum. Avrupa Birliği’nin dönemin en iyi ekonomistlerinden de görüş alınarak oluşturduğu kriterlerde ülkelerin ekonomik performans kriterleri arasında 3 şey dikkat çekmektedir. Ülkenin borcu Gayri Safi Milli Hasıla’sının %60’ını geçmemeli, bütçe açığı Gayri Safi Milli Hasıla’nın %3’ünü geçmemeli ve Enflasyon en iyi 3 ülkenin ortalamasını 1,5 puan geçmemelidir. İşte piyasalar özellikle ülkelere borç verirken ilk iki kriteri dikkate alır ve ona göre o ülkeye vereceği borcun faizine ve vadesine karar verir. Ancak piyasalar için karar verirken en önemli kriterlerden birisi de ilgili ülkeye güvendir. Örneğin bugün Japonya’nın borcu Milli Geliri’nin %225’i, Amerika’nın ki ise %97’sidir. Ancak her ülkede düşük faiz ve uzun vadede borçlanabiliyor çünkü piyasalar onlara güveniyor. Yunanistan’ın ki ise %130’lardayken piyasalar güvenini kaybetti ve bugün %160’a geldi.

Ülke borcunun dış kaynaklı olan kısmına da dış borç denir ve bu da önemli bir göstergedir. Dış borç, kamu borcu, ülke borcunu açıkladığımıza göre şimdi borcun vadesi, faizi, yapısı ve sürdürülebilirliği nedir onlara bakalım. Borcun yapısını vade ve faiz oluşturur. Vade borcun kaç yılda ödeneceği faiz ise ne kadar oranda ekleme yapılarak ödeneceğini belirtir. Ülke güvenli ve iyi performans koyan bir ülkeyse borcun yapısı iyi olur. İyi yapıdan kasıtta uzun vadeli ve düşük faizli borçlanabilmektir. Borcun sürdürülebilirliği de yapı ve performansla doğrudan ilgilidir. Borçlu ülkeler genelde borçlarının vakti geldiğinde yeniden borçlanıp eskisini öderler. İşte bu noktada piyasalardan aynı ya da daha iyi yapıda borç alırlarsa o ülke için borcunu sürdürülebildiği sonucu çıkar. Ancak daha yüksek faiz ve daha kısa vadeyle borçlanıp borç ödenirse borç sarmalı oluşur ve ülke sonunda iflasa gider. İşte bu durum uzun süre Avrupa Birliği üyesi Euro ülkeleri için düşünülmedi. Çünkü ortak para biriminde benzer yapıda borçlanmaları bekleniyordu. Ancak zamanla makas açıldı ve küçük, mali ve finansal yapısı bozuk ülkelerle büyük ülkelerin arası açıldı. İşte bu noktada yeni bir kriter geliştirildi eğer ilgili ülkeyle Almanya’nın borçlanma faizleri arasında ki fark 5 puanı geçerse o ülke sıkıntıya düşmüş demekti. Ve bahsettiğim 7 ülkede de bu oldu.

İşte yukarda bahsettiğim kriterlere bakıldığında 2010 – 2011’de neden Avrupa’nın önemli ülkeleri krize girdiler sorusunun cevabına ulaşabiliriz. Ancak diğer 6 ülke gerek yapısal değişimler gerekse de hızlı iktidar değişiklikleriyle nispeten krizden çıkarken Yunanistan bir türlü gerekli adımları atamadı ve krizden çıkamadı. Aslında Yunanistan Euro Üyesi olmasa ve iflası Avrupa Birliği’ni etkilemese çoktan iflas ettirilir ve daha rahat ekonomik günler yaşıyor olabilirdik. Ama üyeydi ve ne yazık ki özellikle son 6 ayda dünyanın başına tam anlamıyla bela oldu. İşte o Yunanistan’ın kurtulması için Salı günü Avrupa Birliği Maliye Bakanları 14 saat süren bir toplantı yaptılar ve 2. Kurtarma Paketi’ni kabul ettiler. Yazının devamında bu paketin içeriği ve sorunların çözümüne fayda sağlayıp sağlamayacağı üzerine fikirlerimi aktaracağım.

Bilal ERTUĞRUL

23 Şubat 2012

19:00

Read Full Post »

Older Posts »